Saturday September 23, 2017

Donate
News Feeds:

 

22- ئىيۇن كانادا پارلامېنتىدا «شەرقىي تۈركىستان مەدەنىيەت مەركىزىي» بىر ئىپتارلىق پائالىيىتى ئۇيۇشتۇرغان. پائالىيەتكە كانادا ھۆكۈمەت ئەربابلىرىمۇ قاتناشقان ۋە ئۇيغۇرلار ھەققىدە سۆز قىلغان ئىدى.

مەزكۇر پائالىيەتتە ئەڭ دىققەت قىلىشقا تېگىشلىك بىر نۇقتا بولسا، خىتايدا ئۇيغۇرلارنىڭ روزا تۇتۇشى ۋە باشقا دىنىي ئىبادەتلىرى ھەر تەرەپتىن چەكلىمىگە ئۇچراۋاتقان مەزگىلدە كانادا پارلامېنتىدا ئۆتكۈزۈلگەن ئىپتار پائالىيىتىدە دائىرىلەرنىڭ ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنى ئەرزان ئېيتىپ نامازشامنى ئوقۇۋېلىشىغا يول قويغانلىقى بولدى.

خىتاي ھۆكۈمىتى رامزان ئېيى كىرىشى بىلەنلا ئۇيغۇرلارنى تېخىمۇ قاتتىق قوللۇق بىلەن باستۇرۇپ، ئۇلارنىڭ دىنىي ئەركىنلىكىنى بوغىدىغان چارىلەرنى كۈچەيتتى. ئۇيغۇر رېستورانلىرىنى رامزان ئېيىدا كۈندۈزى ئېچىشقا مەجبۇرلاش بىلەن بىرگە ئۇيغۇر دۇكاندارلارنى ھاراق ۋە تاماكا سېتىشقا مەجبۇرلاپلا قالماي ئۇيغۇرلار كۆپ ئولتۇراقلاشقان رايونلاردا ئۇيغۇر ياشلىرىغا«پىۋا بايرىمى» ئورۇنلاشتۇرغانلىقى مەلۇم.

دەل مۇشۇنداق ئەھۋال ئاستىدا كانادا ھۆكۈمىتى كانادادىكى ئۇيغۇرلارنىڭ كانادا پارلامېنت بىناسىدا ئىپتارلىق پائالىيىتى ئۆتكۈزۈشىنى خۇشاللىق بىلەن قارشى ئالدى.

ئىپتارلىق پائالىيەت مۇناسىۋىتى بىلەن كانادا پارلامېنتىغا كەلگەن كانادالىق ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئەزان ئاۋازى پارلامېنت بىناسىدا ياڭرىدى. ئەزاندىن كېيىن ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى نامازشانى توپلىشىپ پارلامېنت بىناسىدا ئوقۇدى. ئىپتارلىق پائالىيەتكە قاتناشقان پارلامېنت ئەزالىرى ناماز تۈگىگەنگە قەدەر ھۆرمەت بىلدۈرۈپ سۈكۈتتە تۇردى.

كۆپ قاتلاملىق مەدەنىيەتلەر مىنىستىرى تىم ئۇپپال ئۇيغۇرلار بىلەن قىزغىن كۆرۈشۈپ كانادانىڭ دېموكراتىك قىممەت قارىشى بىلەن خىتاينى سېلىشتۇردى.

ئۇ: «خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇۋاتقان ئۇلارنىڭ دىنىنى كەمسىتىپ، غۇرۇرىغا تېگىۋاتقان مۇشۇنداق بىر شارائىتتا ئۇيغۇرلارنىڭ كانادا پارلامېنت بىناسىدا ئىپتارلىق پائالىيىتى ئۆتكۈزۈشى كانادا دېموكراتىك دۆلەت سىستېمىسىنىڭ ئەۋزەللىكىنى نامايەندە قىلىدۇ» دېدى.

ئۇ يەنە: «ھەر بىر كانادالىقنىڭ مۇشۇنداق ئەركىنلىك ۋە باراۋەرلىكتىن بەھرىمەن بولۇشى كانادانىڭ دېموكراتىك قىممەت قارىشىنىڭ مەھسۇلى. ھەر بىر كانادالىق داۋاملىق ھالدا ئوچۇق ئەركىن ۋە دېموكراتىك جەمئىيەتتىن بەھرىمەن بولۇشقا ھوقۇقلۇق» دېدى.

«شەرقىي تۈركىستان مەدەنىيەت مەركىزى» نىڭ رەئىسى ھاجى مامۇت ئەپەندى بۇ قېتىمقى پائالىيەتنىڭ مەقسىتى ھەققىدە توختىلىپ مۇنداق دېدى: «بىرىنچىدىن مۇسۇلمانلارنىڭ گۈزەل ئۆرپ - ئادەتلىرىنى تونۇشتۇرۇشنى مەقسەت قىلدۇق. ئىككىنچىدىن ۋەتىنىمىزدە رامزان چەكلەندى خەلقىمىز روزا تۇتالمايۋاتىدۇ، بىز كانادا پارلامېنتىدا ئىپتار پائالىيىتى ئۆتكۈزۈپ،بۇ ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى سېلىشتۇرمىنى كۆرسىتىشنى، ئۈچىنچىدىن ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيىتىمىزنى تونۇشتۇرۇشنى مەقسەت قىلدۇق. پائالىيەت بەك ياخشى بولدى."

ئىپتار پائالىيىتىگە قاتناشقان كانادالىق ئۇيغۇرلار كانادا ھۆكۈمىتىنىڭ خىتاي زۇلۇمىغا ئۇچراۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ھەق - ھوقۇقىغا كۆڭۈل بۆلۈشىگە رەھمەت ئېيتىش بىلەن بىرگە ئۆزلىرى ياشاۋاتقان كانادانىڭ ئەركىن ۋە دېموكراتىك دۆلەت سىستېمىسىدىن يەنە بىر قېتىم چوڭقۇر پەخىرلەنگەنلىكىنى بىلدۈرۈشتى.

كانادانىڭ تورونتو شەھىرىدە تۇرۇشلۇق ئۇيغۇر سىياسىي پائالىيەتچىسى تۇيغۇن ئابدۇۋەلى ئەپەندى بۇ قېتىمقى پائالىيەت ھەققىدە ئوز تەسىراتىنى سۆزلەپ مۇنداق دېدى: «خىتاي بىزنىڭ دىنىي ئەركىنلىكىمىزنى چەكلەپ، قاتتىق باستۇرۇپ رامزاندا ‹پىۋا بايرىمى› ئۆتكۈزۈپ غۇرۇرىمىزغا تېگىۋاتقان مۇشۇنداق ئەھۋال ئاستىدا كانادا ھۆكۈمىتى بىزنىڭ دىنىمىزنى ھۆرمەت قىلىپ ئىنسانىي غۇرۇرىمىزنى يۇقىرى كۆتۈردى. بۇ قېتىمقى پائالىيەت خىتايدىن ئىبارەت بىر ياۋۇز دۆلەت بىلەن كانادادىن ئىبارەت بىر دېموكراتىك دۆلەت ئوتتۇرىسىدىكى روشەن سېلىشتۇرما بولدى.كاندادەك ئەركىن بىر دۆلەتتە ياشاۋاتقانلىقىمىز ئۈچۈن پەخىرلەندۇق ۋە خۇددى كاناداغا ئوخشاش دېموكراتىك ۋە ئەركىن شەرقىي تۈركىستان قۇرۇپ چىقىشقا مىللىتىمىزنىڭ خىتاي زۇلۇمىدىن قۇتۇلۇشىغا ئىنتىزار بولدۇق."

ئىپتار پائالىيىتى«دىنىي ئەركىنلىك ۋە كۆپ قاتلاملىق مەدەنىيەت» دېگەن تېمىدا«كانادا شەرقىي تۈركىستان مەدەنىيەت مەركىزى» ۋە «بىر

دۇنيا ئەركىنلىك تەشكىلاتى» نىڭ ھەمكارلىقىدا 6 - ئاينىڭ 22 - كۈنى ئۆتكۈزۈلدى.

 

 

  ئىيۇن ئېيىنىڭ 22-كۈنىدە كانادا پارلامېنتىدا «شەرقىي تۈركىستان مەدەنىيەت مەركىزىي» بىر ئىپتارلىق پائالىيىتى ئۇيۇشتۇرغان بولۇپ، پائالىيەتكە  كانادا ھۆكۈمەت ئەربابلىرىمۇ قاتناشقان ۋە ئۇيغۇرلار ھەققىدە سۆز قىلغان ئىدى 

                                                                                                                              Read more here   

The following comes from an email interview with Uyghur poet Ahmatjan Osman and translator Jeffrey Yang, on the topic of the upcoming English translation of Osman’s work. Uyghurland, The Farthest Exile collects over two decades of Ahmatjan Osman’s poetry in Jeffrey Yang’s collaborative translations from the Uyghur and Arabic, and is the first collection of Uyghur poetry to appear in English print publication.

                                                                                                                        Read more here

 

The following comes from an email interview with Uyghur poet Ahmatjan Osman and translator Jeffrey Yang, on the topic of the upcoming English translation of Osman’s work. Uyghurland: The Farthest Exile (Phoneme Media, 2015) collects over two decades of Ahmatjan Osman’s poetry in Jeffrey Yang’s collaborative translations from the Uyghur and Arabic, and is the first collection of Uyghur poetry to appear in English print publication.

The Uyghurs are a Turkic ethnic group living in Eastern and Central Asia, mainly in the region of Xinjiang. Xinjiang is a historically diverse territory, a former hub on the Silk Road, sometimes referred to as China’s Muslim Borderland. Predominantly Muslim, the Uyghur have occupied a prominent space between China and the Muslim West, though the population suffers from discrimination and colonial violence. Diasporic communities exist in Kazakhstan, Kyrgyzstan, and Uzbekistan, as well as Afghanistan, Pakistan, Turkey, Russia, and Ukraine. The July 2009 Ürümqi riots were a series of violent riots that broke out on July 5, 2009 in Ürümqi, the capital city of Xinjiang. The Uyghur have a fraught history and fragmented identity, and governmental oppression and political unrest continue to this day in Xinjiang. As evident merely from the title of Ahmatjan’s collection, the concept of homeland is at the heart of their conflict. -CP

Ahmatjan Osman writes in both Uyghur and Arabic, and has also translated the work of numerous poets into Uyghur, such as Octavio Paz, Paul Celan, Fernando Pessoa, and Adonis. He is recognized as one of the founders and leading lights of the New Poetry movement that emerged in Uyghur literature in the 1980s. His own literary influences range from modernists like Paul Celan and the Syrian poet Adonis to classical Uyghur authors like the eighteenth-century Sufi poet Meshrep. He is the author of eight collections of poetry, published in Syria and East Turkestan.

Jeffrey Yang is the author of the poetry collections Vanishing-Line and An Aquarium. He is the translator of Liu Xiaobo’s June Fourth Elegies and Su Shi’s East Slope, and the editor of Birds, Beasts, and Seas: Nature Poems from New Directions and Time of Grief: Mourning Poems. Yang works as an editor at New Directions Publishing and New York Review Books.

 

To Jeffrey: When you first came upon Osman’s work, you had never read any Uyghur poetry before. What inspired you to take on this project, which may be the first book of Uyghur poetry to appear in English? Do you see this collection as a political statement?

 

I had first discovered some quoted lines of Osman’s poetry while editing a folio of Uyghur poetry for the anthology Two Lines. I talk about this in the preface of the book, but the inspiration ignited there — poetry’s magic, in Osman’s case, wormed its way into my inner brain just with those few lines. I was fortunate enough to be able to track him down, and from there, we managed to work out a translation process together, that involved a lot of correspondence. As far as a political statement, personally, no, I don’t see any book of poems like this. Sometimes, it automatically will be taken as such, though, as politics is everywhere, and poetry’s matrix is composed of everything, wherever the lines take you, and politics is just one part of it. I’m aware, though, of the ongoing oppression of the Uyghur people, their culture, history, language, and this injustice is certainly a source of deep sorrow and concern, a call for engagement, which is what poetry is for me. Perhaps it will become a part of a growing body of Uyghur literature in English translation — that would be grand!

To Jeffrey: You worked collaboratively with Osman and Dolkun Kamberi on these translations. I’m curious about that process. Can you describe it? The collaborative aspect of this publication actually seems to resonate a lot with both postmodern and Shamanistic notions of collective authorship, as you allude to in your preface. Do you see your process of translation at all aligning with Uyghur belief or literary tradition? Has this project at all influenced your thoughts on authorship?

 

Dolkun Kamberi works as the Director at Radio Free Asia Uyghur Service in Washington D.C. I encourage everyone to look at their website. Kamberi also put me in touch with Osman and co-edited the Two Lines Uyghur folio with me, though he didn’t work on this book with us. The translations were done by Osman and myself: as I write in the preface, Osman sent me a kind of skeleton key of each poem, which I then worked on in English (not knowing Uyghur or Arabic), and then I went back to him a thousand times with ten thousand questions, like, “What does this mean?” And you’re right, the shamanistic aspect of writing and translating has deeply interested me for a long now, and part of why I also continued on with this process. So many circumstances coincided for this book, it’s hard for me to believe that I will take on another such project, largely because I’m very much of the school of translation that you need to know the language you’re translating from! Beautiful exceptions are everywhere, though they are still exceptions. In an essay I write about Lin Shu, for instance, who was one of the most remarkable translators of western fiction into Chineset around the turn of the twentieth century, though he knew none of the languages he was translating from. Though he had a very special method that came out of his very particular soul. I don’t claim Lin Shu’s skills, but I think Osman and I together were able to make something special here that channels the ideals of the Thirty-Sixth Chamber.

 

To Osman: These poems surround ideas of self-knowledge and of oblivion, of identification and of displacement. You conclude your preface with the words from Rimbaud that “I is another.” This sentiment seems to run deeply through your collection. Do you think of your poetry as evoking or addressing an ontological paradox? If so, who’s paradox is this—the Uyghur, the poet, the translator, the child, the exiled?

 

You are right. It is not just my poetry—but rather, in my opinion, all poetry is about addressing an ontological paradox. One Arabic poet, who lived during the 12ᵗʰ century named Al-Niffari, said (paraphrasing and translating): “if one does not witness what is not said, one disperses into what is said.” I think that this quote defines what poetry is – which is essentially trying to say what cannot be said. This is known as the poet’s paradox which distinguishes the poet from everyone else.

To Osman: Language of the ocean—water, waves, sea, shore— has a strong presence in this collection. I’m thinking of Heather Blum’s dictum that “the sea is not a metaphor,” and wondering: what do you see as the role of the ocean in your poetry, or in the Uyghur consciousness, or in relation to the actual, material landscapes from which you write?

 

I do not agree with Blum’s dictum, as I tend to lean towards Borges’ idea that every word in poetry is a metaphor. For me, the ocean is the unknown world where we are lost without direction. The shores we find are nothing more than just a resting place for us before we embark on another journey where we become lost again. The ocean is the vastness; it is the boundless; it is, in the simplest form, I. The Uyghur consciousness lacks the concept of the ocean as East Turkestan is not surrounded geographically by any oceans or any seas. As for me, I first saw my first large body of water, the Mediterranean Sea, when I was 18 years old. That is when I started to incorporate the language of the ocean into my poetry.

To Osman: The sun and moon are clearly important symbols in your work. Are there some particular symbolic meanings to the sun and the moon that this collection’s new audience might not be aware of? For instance, what role does astrology play in Uyghur culture or spiritual practice? (Of course, sometimes the sun and moon make strange appearances in your poems that might not link so easily to any allegorical tradition, like in my favorite line: “When the moon left me exhausted, dazed, it forgot its burning cigarette in the ashtray.”)

 

Astrology does not play a significant role in Uyghur culture, especially not in spiritual practice. They are personal symbols in my poetry. I was born and raised in housings belonging to a coal mine that my father worked at. These housings were neither urban nor rural – they were in the middle of nowhere. The only things that connected me to the outside world were the Sun, Moon and stars in the sky. You could say that the Sun, Moon, and stars comprised my dream world. In my poems, there are no particular symbolic meanings to the Sun and Moon except that they both represent my other selves (the representation is evident in the line you quoted).

To Osman: You have written poetry in both Uyghur and Arabic—(sometimes even alternating within the same poem)—but increasingly in Arabic due to political pressure which made it difficult to publish in Uyghur. Do you find much difference between writing in Arabic and in Uyghur, either in your content or your style? Do you feel any frustration about not being able to publish widely in Uyghur, or, inversely, is there anything liberating about branching out from the Uyghur literary tradition?

 

As you know, language is the collective consciousness of the people that speak it as it comprises culture and way of thinking. Therefore, with any language you write in, you identify with the collective consciousness. You become a tool for the collective consciousness to express itself through it. With that being said, with every different language you write in, the content and style change. That is because the content and style do not belong to you, but belong to the language you are speaking in (or more correctly, the language that is speaking through you). Of course, I wish that I could write more in Uyghur because I think the Uyghur language is the opposite of the Arabic language where it is less fortunate in expressing itself. That is because it is the language of people that were under occupation for a long period of time where they faced cultural genocide that lead to linguistic destruction. An example of the cultural genocide is my work being banned and me not being able to publish any more in Uyghur.

To Osman: Historians are unsure of the precise history and meaning of the word Uyghur, which has been translated and transcribed many times and seems to still have a fluid definition. Where do you think it comes from? Similarly, your title, Uyghurland, does not refer to a place, but suggests an imagined landscape much broader that Xinjiang or Urumqi. Is there a political or symbolic component to your title that isn’t immediately obvious? What physical spaces and social contexts is Uyghurland pointing to?

 

I lean towards the theory that the word “Uyghur” comes from the word “Uy” which means unite and the suffix “-ghur” which makes “Uy” a noun, forming the word “united”. As for the title of my book, Uyghurland, it refers to a place (East Turkestan) where I belong to as an Uyghur but at the same time refers to an imagined place where I belong to as a poet. This makes East Turkestan, the country I belong to, a place of exile for me where as the Uyghur language is my real homeland as a poet. I would like to point out a very important issue for me regarding the Uyghur language being my homeland as a poet which is the unfortunate fact that the Uyghur language is under threat of becoming extinct; this is the biggest pain I have to suffer as an Uyghur poet.

 

Salih Ahmet Sak : -Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu Başkanı, aynı zamanda Doğu Türkistan Sürgün Hükümetinin de başındasınız. Federasyon bünyesinde hangi dernekler faaliyette şu an?..

İsmail CENGİZ : -Biz Avrasya Türk Dernekleri Federasyonu olarak 1995 yılından bu yana faaliyet göstermekteyiz. Federasyonumuz 3 tane kamu kuruluşu tarafından kuruldu. Bunlardan birisi Doğu Türkistan Göçmenler Derneği, ikincisi Türkistanlılar Kültür ve Sosyal Yardım Derneği, üçüncüsü de Irak Türkleri Kültür ve Yardımlaşma Derneği... Türkiye'de, Kanada'da, Avusturalya'da faaliyetlerimiz var, ayrıca Batı'nın da bazı ülkelerinde faaliyetlerimiz sürüyor. Şu an federasyonumuzda, Irak Türkmenevi bölgesinden, Avrasya Coğrafyasından, Afganistan'dan ve Gagauz bölgesinden olmak üzere 10 tane soydaş dernek üye olarak faaliyet göstermekte...

Salih Ahmet Sak : -Şu an Doğu Türkistan'da son durum nedir?..

İsmail CENGİZ : -Doğu Türkistan'da şu an ciddi olarak insan haklarının ihlali söz konusu. Orada yaşayan 30 milyon Müslüman Türk halkının milli ve zihni kimliğine yönelik baskıların olduğunu söyleyebiliriz. Ciddi bir rahatsızlık var. Uygulanan baskılar karşısında Halkın gösterdiği bir milli direniş hareketi var. Ondan dolayı bölgede zaman zaman çıkan saldırılar, zaman zaman çıkan yerel olaylar, mahalli olaylar var. Bu olaylar sonucunda şehit düşen, kurşuna dizilen kardeşlerimiz var. Hapishanelerde 14-30 yaş arası 10 bine yakın gencimiz sırf siyasi taleplerinden dolayı tutuklu bulunmakta...

Salih Ahmet Sak: - Baskıların yoğunlaşmasından bu yana kaç kişi şehit düştü?.. Ortalama bir rakam verebilir misiniz?..

İsmail CENGİZ : -1949 yılında bölge Çin Halk Cumhuriyetinin egemenliği altına girdi. 1949 yılından bu yana 300 binin üzerinde kardeşimizin şehit düştüğünü söyleyebilirim...

Salih Ahmet Sak : -Tutuklu bulunan Doğu Türkistanlıların akıbeti, durumu ne olur sizce?..

İsmail CENGİZ : -Çin Halk Cumhuriyeti yönetim sistemine bakınca, tutukluların geleceği konusunda bir şey söylemek gerçekten çok zor. Yani tutukluların geleceği meçhul açıkçası. Siz 10 yıl ceza almış olabilirsiniz, bu sizin 10 yıl yatıp çıkacağınız anlamına gelmez ama. Yani mahkeme 10 yıl sonra sizin durumunuza bakar ve durumunuzda iyileşme görmedim hala potansiyel suçlusunuz diyerek sizi yargılamaksızın tutukluluk sürenizi 3-4 yıl daha uzatabilir. Dolayısıyla kesin bir şey söylemek mümkün değil...

Salih Ahmet Sak : -Basında Çin Komünist Parti başkanının bu tür baskıları, yolsuzlukları, rüşveti gibi olayların üzerini örtmek için, yani bir nevi gündemi değiştirmek için yaptığı yönünde haberler yer almıştı. Gerçekten yaşanan bunca şeyin tek sebebi bu mu?..

 

İsmail CENGİZ : Şimdi, daha derine inersek, Çin'de bir iktidar mücadelesi var. Çin Halk Cumhuriyeti başındaki komünist partinin üst yönetiminde bir mücadele var. Çin bu iktidar mücadelesinden kaynaklanan bir takım sorunlar yaşıyor kendi içinde. Tabi ki yolsuzluklar da mevzubahis. Üst yönetimdeki rakipler birbirlerinin en ufak bir açığını bulduğunda görevden alma yoluna gidiyor. Bu baskıların sebebi olarak, yaşanan bu iktidar mücadelesini göz önünde tutmak gerekiyor. Muktedirler kendi hakimiyetini güçlendirmek için bütün rakipleri bertaraf etme yoluna gidiyorlar. Kendi dışındaki unsurları da ABD yanlısı olmakla, Pantürkist, Panislamist olmakla, karşı devrimci diyerek suçlayabiliyor. Bir şekilde, sizi suçlayarak bertaraf ediyorlar.

Salih Ahmet Sak : -Urumçi katliamı sonrası Davutoğlu bir ultimatom vermişti Çin'e. Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?.. Ayrıca sizce Türkiye, Doğu Türkistan lehine ciddi bir siyasi tavır koyabildi mi?..

İsmail CENGİZ : -Türkiye'nin Doğu Türkistan davasında samimi olduğuna inanıyorum ben. İnanmak istiyoruz ayrıca, neticede burası bizim ata topraklarımız. Oralar da ana toprakları, geldiğimiz topraklar... Türkiye'de ne olmuşsa oradan gelen insanların emeği var bunda. Hakeza Osmanlı'yı kuran insanlarda oralardan gelmiş insanlardır. Anadolu’yu 1071'de fetheden insanlarda oradan gelmiş insanlardır. Çok geriye de gitmeyin, Kurtuluş Savaşında dahi, askerlerimize altınını, bileziğini, küpesini çıkarıp gönderende Türkistanlı insanlardır. Dolayısıyla, Türkistan ve Türkiye arasında hem duygusal hem askeri, hem siyasi, hem de ekonomik anlamda devam eden bir ilişki ve işbirliği var. Yesevi ruhu, Bektaşi ruhu, Yunus Emre ruhu, Nakşibendi ruhu, bunların temeline baktığınızda hepsinin kaynağının Türkistan olduğunu görürsünüz... Dolayısıyla Türkiye'de mevcut iktidarların Doğu Türkistan konusunda samimi olduğuna tabi ki inanıyorum... Mesut Yılmaz dönemini hariç tutuyorum ama.

Salih Ahmet Sak : -Niçin?..

İsmail CENGİZ : -Çünkü Mesut Yılmaz döneminde Doğu Türkistan konusunda bazı yasaklamalar getirilmiştir. Doğu Türkistan bayrağına, Doğu Türkistan konulu toplantılara devlet memurlarının telgraf göndermesi, hatta katılması dahi Mesut Yılmaz tarafından yasaklanmıştır. Dediğim gibi Mesut Yılmaz haricinde Türkiye Cumhuriyeti'ne gelen her iktidar, her muhalefet Doğu Türkistan davasına samimi olarak yaklaşmışlardır.

Salih Ahmet Sak : -Şunu sorayım, Türkiye'de özellikle halk nazarında Doğu Türkistan davasına yönelik bir hassasiyet oluştuğunu düşünüyor musunuz?..

İsmail CENGİZ : Geçmişe nazaran halk nazarında toplumsal bir duyarlılık oluştuğunu söyleyebiliriz. Geçmişte sadece Filistin diye bağıran bir kitlenin bugün evet Filistin, evet Doğu Türkistan diyebildiğini görüyoruz. Mesela 5 Temmuz olaylarından sonra Saadet Partisinin düzenlediği bir mitingde binlerce insanı toplaması, yine gençlik teşkilatlarının yürüyüşleri, Ülkü Ocakları, Nizamı Alem Ocakları, Alperen Ocakları ve diğer gruptaki insanların bu davaya verdiği destek unutulmaz. Dolayısıyla Doğu Türkistan davası lehinde bir duyarlılığın varlığından söz edebiliriz.

Salih Ahmet Sak : -Malumunuz geçen sene Doğu Türkistanlıların oruç tutması yasaklandı. Zaten süregelen bir yasak olan namaz kılma yasağı, tespih taşıma yasağı, başörtüsü yasağı mevcut?..

İsmail CENGİZ : -Bu yasakların aşılıp aşılamayacağı konusunda şimdilik bir şey söylemek zor. Evvela şunu söyleyelim Çin Halk Cumhuriyeti eğer bölgesinde huzur istiyorsa, barış dolu bir hayat istiyorsa orada kardeşlerimizin dini inançlarına saygı göstermek zorunda. Saygı göstermediği takdirde bölgede istikrarsızlık, terör gibi sorunlar devam edecektir. Yani yönetim ne istiyor anlamak mümkün değil. İnsanlar dini ibadetlerini yerine getirmek istiyor, camiye gitmek namazını kılmak, ramazanda orucunu tutmak istiyor. Sünnet gibi, cenaze gibi, Kur'an okumak gibi dinin gerektirdiği şeyleri yapmak istiyorlar insanlar. Başka bir talepleri yok zaten. Ama Çin hükümeti diyor ki, bunları yapamazsın!.. Niye?.. "Din afyondur." diyorlar. “ Sen benim verimliliğimin önüne geçiyorsun bunları yaparak ” diyerek, bu tür faaliyetlere izin vermiyor. Yani orada Türk olmak potansiyel suçlu olmak demek. Müslüman olmak potansiyel suçlu olmak demek. Dini ibadetleri yerine getiren her insanı potansiyel terörist olarak görüyorlar. Çin Halk Cumhuriyeti bu anlayıştan vazgeçmek zorunda, insanların dini ibadetlerini özgürce yapmasına izin vermek zorunda, bu insanın doğuştan gelen bir hakkıdır. Bu hakkı sağladığı takdirde ben bölgeye huzur ve barışın geleceğine inanıyorum.

Salih Ahmet SAK : -Bu baskılar sadece Müslümanlara, Türklere mi, yoksa diğer azınlıklara da uygulanıyor mu?

İsmail CENGİZ : Şimdi tabi Çin, komünist sistemle yönetildiği için, ateizmden besleniyor. Dolayısıyla dini afyon gören bir anlayış var parti içerisinde. Tüm inanışlara yönelik böyle bir tavır var. Ama özellikle Doğu Türkistan'da Müslümanlığa yönelik ciddi bir baskı var. Bunun sebebi de orada yaşayan Müslümanların aynı zamanda Türk olmaları. Yoksa Çin vatandaşı Müslümanlara böyle bir baskı yok, etnik fark gözetiliyor baskı sürecinde... Bunların yanında doğum yasağı, mecburi kürtaj, yargısız infaz, nükleer denemeler, kısırlaştırma, organ nakilleri, uyuşturucuya teşvik gibi tüm halkına yönelik dayatmaları var Çin'in...

Salih Ahmet Sak : -Çin'de tam anlamıyla bir komünizm de yok sanırım?..

İsmail CENGİZ : Aslında Çin, sistemini değiştirmeye mecbur kaldı. Şu an Çin'de komünist rejim iddiasına rağmen iki farklı sistem uygulanıyor. Ekonomi de liberal sistem uygulanıyor, siyasi olarak komünist sistem uygulanıyor. Yani zaten liberal bir ekonomiyi, yani serbest piyasa ekonomisini benimsemiş durumda Çin.

Salih Ahmet Sak : -Geçenlerde 9 tane Doğu Türkistanlı Kilis'te yakalandı ve sınır dışı edildi biliyorsunuz... Bu olayı nasıl değerlendiriyorsunuz?.. İade edilen insanların akıbetleri ne olur sizce?..

İsmail CENGİZ : -Bu olayla alakalı aslında çok yorum yapmaya gerek yok. Yakalanan Türkistanlılar en son giriş yaptıkları ülkeye teslim edilir. Yoksa Türkiye'den direk olarak Çin'e iade edilmiş tek Doğu Türkistan'lı bile yok. Bundan sonra da olmaz inşaallah. Ayrıca biliyorsunuz 9 kişinin yakalanıp tutuklandığı yer Suriye yakınlarında bir yer. Orada bir takım çatışmalar oluyor, biliyorsunuz halk, iktidarla savaş halinde şu an. Bunun içerisinde 9 Uygur arkadaşımızın ne ad ve ne sıfatla bulunduklarını bilmiyoruz. Hangi gruplara mensup olduklarını da bilmiyorum.

Salih Ahmet Sak : -Kayseri'ye 500 Uygur yerleştirilmişti?..

İsmail CENGİZ : -Evet, Kayseri'ye 460 küsur Uygur'un getirilmesine mevcut iktidar gerekli kolaylığı sağlamıştır. Onun dışında zaten, İstanbul'da 2500'e yakın insan Malezya üzerinden Türkiye'ye getirilmiştir. Onun için de tabii ki biz mevcut hükümetimize minnettarız. Malezya'ya Tayland'a kaçan kardeşlerimizin dertlerine derman oldukları için.

Salih Ahmet Sak : -Doğu Türkistan'da büyük bir göç yaşanıyor şu an. Bunun Doğu Türkistan'da bir asimilasyona sebeb olacağını düşünüyor musunuz?.. Demografik sonuçları ne olur bu durumun?..

İsmail CENGİZ : -Şimdi bu göçlerin temel sebebini araştırdığımızda mevcut rejime karşı bir rahatsızlığın olduğu aşikar. Benim kafama takılan bazı sorular var; bu insanlar Doğu Türkistan içinden gruplar halinde 3-4 bin kilometre Çin içerisinde mesafe alıp, hiçbir Çin güvenlik gücüne görünmeden, polis gücüyle karşılaşmadan, elinde hiçbir pasaport izin belgesi, geçiş belgesi olmadan, çocuklarıyla beraber bir kafile halinde Çin sınırına nasıl ulaştılar?.. Bu sınırdan nasıl geçtiler?... Geçtikten sonra nasıl Malezya'ya ulaştılar?... Bunların cevapları şu an itibariyle meçhuldür. Ayrıca bu insanların çoğunun kırsal bölgelerden gelen insanlar olduğu ve ülkenin Güney bölgelerinden, daha çok cemaat hayatının yaşandığı yerlerden kaçtıkları veya göç ettikleri görülüyor. Bu insanların Malezya'ya çıkışlarında Çin Devletinin rolü olabilir mi, insan kaçakçılarının rolü olabilir mi?. Veya bizim uluslararası İslami oluşumların katkısı var mıdır?.. O konularla alakalı olarak hiçbir şey bilmiyoruz.

Salih Ahmet Sak: -Çin'in bu göçleri asimilasyonu hızlandırmak amacıyla teşvik ettiğini söyleyebilir miyiz?.. Çünkü basında da göçlerin yaşandığı sırada sıkca dillendirilen bir husus bu?..

İsmail CENGİZ : -Şimdi bir bölgede ciddi bir rahatsızlık varsa, siz rahatsızlığı sona erdirmek için o bölgeyi boşaltırsınız. Çünkü bazı köylerde bir takım teşviklerle devlet politikasına paralel olarak boşaltılmıştı. Önemli olan bizim bu insanların niçin çıktığını iyi değerlendirmemiz aslında.

Salih Ahmet Sak : -Ulusal bir direnişten bahsettiniz. Silahlı bir direniş hareketi değil sanıyorum bu?..

İsmail CENGİZ : -Orada şu an silah altında örgütlenmiş ciddi bir direniş yok tabi. Sadece manevi olarak, yani “ Sen benim kimliğimi değiştirmek istiyorsun ama ben Müslümanım ve Uygur Türküyüm ” diyebiliyor insanlar. Direnişin adı bu. Benim kimliğimi, örf ve adetlerimi değiştirmeye çalışıyorsun ama, ben milli giysimden, çapanımdan gayet memnunum. Başımdaki örtümden de memnunum, ne yaparsan yap!.. Ben gene ezan okununca camiye gideceğim, camiye almazsan sokakta namazımı kılacağım, sokakta kıldırmazsan evimde dini inançlarımı yerine getireceğim. Bütün bunlar milli direnişin adıdır. Yoksa halkın şu an silahlı bir direnişi yok, öyle bir imkanı da yok şu an.

Salih Ahmet Sak: -28 Temmuz günü bir halk ayaklanması olmuştu?..

İsmail CENGİZ : Tam anlamıyla bir halk ayaklanması değildir o.  Yarkent'te bir ailenin evinde yapılan bir arama ve o aileyi oluşturan 6 kişinin kurşuna dizilmesi sonucu köyün ayaklanması sonrasında bize gelen haberlere göre 100'e yakın insanın öldüğü söyleniyor. Köydeki gençlerin, erkeklerin %60'ının katledildiği bilgisi bize ulaşmış durumda. Ama şu an o bölgeden net bir bilgi alamıyoruz. Ama an itibariyle bölgesel bir ayaklanmadan söz edemiyoruz.

Salih Ahmet Sak : -Bu olaydan sonra internet ve telefonlara yönelik bir dizi yasaklar söz konusu olmuştu?..

İsmail CENGİZ : -Zaten yazılı basın, internet yani tüm medya kurum ve kuruluşları Çin'de iktidarda bulunan Komünist Parti denetimindedir. Oradan izinsiz bir şekilde haber vs. yayınlanmaz.

Salih Ahmet Sak : -Son olarak, Doğu Türkistan davası adına, derneğiniz adına söylemek istediğiniz bir şey var mı?..

İsmail CENGİZ : Doğu Türkistan davası adına söylemek istediğim şey şu; Orada 30 milyon insan yaşıyor, ve bu insanlar dini ve milli kimliklerini korumak için bir direniş gösteriyorlar. Kendi topraklarında, kendi bayrakları altında ibadetlerini özgürce gerçekleştirmek, insanca yaşamak istiyorlar. Dolayısıysa Çin Halk Cumhuriyeti Anayasasında tanınan ve özerklik yasasında ifade edilen bütün hakların kendilerine verilmesini talep ediyorlar. Onun dışında en azından şu aşama da ciddi bir talepleri yok. Ama tabii ki bizim nihai hedefimiz Doğu Türkistan Sürgün Hükümeti olarak; bağımsızlık!.. Tabi ki Özgürlüktür...

Salih Ahmet Sak :- Vakit ayırdığınız için çok teşekkürler...

İsmail CENGİZ : -Ben teşekkür ediyorum.

 

 

Copyright © 2017. East Turkistan Government-in-Exile. Designed by