KÜLTÜREL YAPI

Sözde Sincan Uygur Özerk Bölgesi'nde halkın % 80'ni Uygur Türkçesi ile
konuşmaktadır. 1000 seneden beri kullandıkları ArapAlfabesi Çin hükümeti ta-
rafından 23.10.1969 tarihinde tamamen yasaklanmıştır. Onun yerine Çin foneti-
ğine uygun olarak hazırlanan Latin Alfabesi kabul ettirilmiştir 1980'li yıllarda
Uygur aydınlannın hazırlamış oldukları, Uygur fonetiğine uygun Kiril Alfabesi
projesi Pekin tarafından reddedilmiştir. Bunun yarımda halkın büyük çoğunluğu-
nun Türk olması sebebiyle Doğu Türkistan'da her seve rağmen Türkçe konuşul-
maktadır. Eski bir Türk yurdu olan Doğu Türkistan. Türklerin ilk yerleşik haya-
ta başladığı yurtlardan biridir, Uygur mimarisi ise dünyaca meşhurdur ve
Türk-İslam mimarisi özelliklerim ihtiva eder. Divan-ı Lügat -it Türk'ün yazarı
Kaşgarlı Mahmud ile Kutadgu Bilig'in yazarı Yusuf Has Hacip Doğu Türkistan-
lıdır. Yeni Uygur edebiyatı dönemi (XIX.yy. Uygur edebiyatı) Doğu Türkis-
tan'daki Çin istila ordularım, Çin hakimiyetim ve oniara karşı yapılan mücade-
leleri işleyen eserlerin çok olduğu bir dönemdir. Ortaya çıkan edebî eserler. Do-
ğu Türkistan Türklerinde meydana gelen yeni millî edebiyatın temelim oluştur-
muştur.

Doğu Türkistan'da okuına-\ azma bilmeyenlerin oranı % 58-60 civarındadır.
Yayınların ise ancak %16'sı Uygur Türkçesi "o 5'i Kazak ve Kırgız Türkçesi ile-
dır. Doğu Türkistan bölgesinin tarihi, kültürü ve etnik geçmişine dair bilgilerin
resmî yorumdan farklı olarak verilmesi yasaklanmıştır. Öğretim kurun-ılannın
yabancı ülkelerdeki öğretim kurumlarıyla doğrudan ilişki kumlaları da yasaklan-
mıştır. Aksi hareket edenler ise en ağır cezalara çarptırılmaktadır. Sürekli alfabe
değiştirilmesi yüzünden çocukların eğitimi ek';k kalmakla ve öğrenim görmele-
ri engellenmektedir. Çince mecburi ders olarak okurulmaktadır. Üniversitelerde
öğretim dili tamamen Çincedir.